FATMA DEĞİRMENCİ’NİN İMAMOĞLU İLÇESİ MONOGRAFİSİ ADLI YÜKSEK LİSANS TEZİ ÜZERİNE ELEŞTİREL BİR BAKIŞ

Şamil YAZAN

Araştırmacı-Yazar

İmamoğlu üzerine yapılmış yüksek lisans çalışmasını ilk duyduğumda çok sevinmiştim. Çünkü İmamoğlu üzerine yapılmıştı. Ayrıca benim gözümde yüksek lisans çalışması kalfalık eseridir. Yani ilmi bir kisve taşır. Şunu itiraf etmeliyim ki tezin içeriğine bakınca biraz da hayal kırıklığına uğradım.  İşte bu yazımda hayal kırıklığının sebeplerini anlatırken bu tezi de biraz olsun tanıtmış olacağım.

Tez, Fatma Değirmenci tarafından yüksek lisans tezi olarak Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalına 2009’da sunulmuş ve enstitü tarafından kabul edilmiştir. Tez adından da anlaşılacağı üzere halk kültürü üzerine yapılmış bir çalışmadır. Bu yüzden tezin halk kültürüyle yapılmış yönüyle ilgilenmeyip tezin İmamoğlu tarihi ile ilgili kısmı bu yazının temel konusudur.

Tez çalışması giriş, kaynakça, sözlük ve ekler hariç yedi bölümden oluşmaktadır. Tez çalışmasının giriş bölümünde İmamoğlu’nun tarihi, coğrafi yapısı ve sosyal yapısı anlatılmaktadır. Birinci bölümünde İmamoğlu’nun inanç yapısı anlatılmaktadır. İkinci bölümde İmamoğlu’nun giyim ve kuşamından bahsedilmiştir. Üçüncü bölüm törenler adını almaktadır. Dördüncü bölümde halk hekimliğinden bahsedilmektedir. Beşinci bölümde İmamoğlu’nun mutfak kültüründen bahsedilmektedir. Altıncı bölüm ise İmamoğlu’nun çocuk oyunlarına ayrılmıştır. Yedinci bölümde de İmamoğlu’nun sözlü edebiyatından bahsedilmektedir.

Tez toplamda iki yüz altmışaltı sayfa olup İmamoğlu’nun tarihine ayrılan kısım altı sayfadır. İmamoğlu’nun tarihine ayrılan bu altı sayfa da kendi arasında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm “Araştırma Yerinin Tarihî Gelişimi” adını taşımaktadır. Bu bölümde “Kozan Sancağı, Çiflikât-ı Hümâyûn, İşgal Yıllarında İmamoğlu, Cumhuriyet Yıllarında İmamoğlu” adlı bölümlerden oluşmaktadır. İkinci bölümde İmamoğlu’nun adı üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise İmamoğlu’nun tarihi yerleri üzerinde durulmuştur. İşte tezin bu kısmına eleştirilerimiz olacaktır. Çünkü uzun süreden beri İmamoğlu tarihi üzerine çalışan biri olarak böyle bir hakkımızın olduğunu düşünüyorum. Bu teze yapacağımız eleştirileri madde madde sıralamaya çalışacağım.

1. Tezin İmamoğlu tarihi ile ilgili kısımların da hep aynı kaynak dipnot(toplamda yirmi) olarak kullanılmış ve başka bir kaynak kesinlikle dipnot olarak kullanılmamıştır. Bu kaynağın künyesi şudur: Recai Akyel, İmamoğlu, Adana 2003[1]. Bu kaynağı eleştiren bir yazıyı daha önceden yazdığım için burada bu kaynağı tekrar konu edinecek değilim. Bu kaynaktaki tüm yapılan ilmi hataların teze de yansıdığı görülmektedir.

2.Fatma Değirmenci,  Fikret Aslan’ın çalışması için(s.13) “Belediyeden emekli Baskâtip Fikret Arslan'ın İmamoğlu ile ilgili bir araştırma ve incelemesi vardır. 02.03.1990-30.11.1993 tarihleri arasında hazırlanan bu araştırma yayımlanma ve dağıtılma imkânı bulamamıştır. Bu yayımlanmamış çalışmayı, İmamoğlu'nun kültürel yasamı açısından çok değerli ve takdire şayan buluyoruz.” diyerek eserin önemi vurgulamıştır. Ayrıca tezin kaynakça( s.224) kısmında da Fikret Aslan’ın “İmamoğlu İlçesinin Tarihçesi” isimli esere yer verilmiştir. Oysa Fatma Değirmenci değerli(!) bulduğu eseri nedense hiçbir dipnotta kaynak olarak göstermemiştir. Ayrıca Fikret Aslan’ın bu çalışmasının tarafımızdan 2008’de yayımlandığından dahi haberi yoktur.

3. Bir insan görmediği kaynağı niçin görmüş gibi gösterir bunu anlamak mümkün değil. Nitekim Fatma Değirmenci’nin de bu hataya düştüğü görülmektedir. “Sosyal ve Kültürel Yapısıyla İmamoğlu Tarihi” isimli bana ait olan çalışmam tezin kaynakça (s. 230) kısmında görülmektedir. Ne hikmetse bu çalışmam dipnotlarda kesinlikle görülmemektedir. Ayrıca tezde (s.5) İmamoğlu adının en eski kayıtlara göre 1899’a kadar gittiği belirtilmektedir. Oysaki benim çalışmamı görmüş olsaydı İmamoğlu’nun adının 1832’ye kadar gittiğini bilirdi.

3. Tezin ekler kısmındaki bazı fotoğraflar “Anılarda İmamoğlu[2]” isimli çalışmadan alınmış ama ne bu çalışmanın kaynakçasında ne de fotoğrafların kaynakçasında görülmemektedir.

Sonuç olarak tezin tarih ile ilgili kısımlarının ilmi hiçbir kıymeti yoktur. Çünkü Recai Akyel’in başında bulunduğu bir komisyon tarafından hazırlanan eserin tekrarı niteliğindedir. Bu çalışmanın konusu İmamoğlu’nun halk kültürüdür ama İmamoğlu’nun tarihi üzerine de değinilmiştir. İmamoğlu tarihi konusunda rahatça ulaşabilecek kaynaklardan dahi adamakıllı yararlanılmamış –veya görülmemiş- olması bu tezin en büyük zaafıdır.

---

[1] Bu kitap için yaptığımız eleştirilerimiz için bkz: http://samilyazan.blogspot.com.tr/2013/04/imamoglu-tarihi-uzerine-yapilan.html

[2] http://samilyazan.blogspot.com.tr/2013/04/imamoglu-tarihi-uzerine-yapilan.html

ÖĞRENCİLERİME

Şamil YAZAN

“ Sevgili öğrencilerim; Cemre, Seren, Arife Buse, Sultan, Şeyma, Esra, Tuğçe, Türkan, Duygu, Ayşegül ve Hacı’ya ithafen.”

Öğrencilerim; bir demirci nasıl demire şekil verirse bir öğretmen de insana şekil verir. Ama öğretmen bir insana şekil verirken sabırlı, hoşgörülü ve idealist olmalıdır. Çünkü iyi bir insan öyle kolay yetişmemektedir.  İşte öğretmenliğin en onurlu ve güzel yönüdür bu. Ne zamanki bir öğrencimin hayatına olumlu bir yönde etkimin olduğunu hissetsem bir çocuk mutlu olmaktayım.

Öğrencilerim, hayat inişli çıkışlı bir yola benzer. Bu yolda bazen ağlayacak ve bazen de güleceksiniz. Ama asla umudunuzu yitirmeyeceksiniz.  Nihal Atsız’ın dediği gibi: “Umut, en son terk olunan şeydir.” Bu inişli çıkışlı yolda size ihanet eden dostlar olacak. Aynı zamanda sizin en zor gününüzde yanınızda olan dostlarda olacak. Bu yüzden hayatınız boyunca vefakâr ve vicdanlı dostlar biriktirin. Vefakâr dostlar biriktirin ki şu hayatın paylaştıkça güzel olduğunu anlayın.

Öğrencilerim, her insan bir gün ölecektir. Bu yüzden siz de geride güzel ve onurlu bir isim bırakın. İyi bir isim bırakın ki aileniz, vatanınız ve milletiniz sizi hep hayırla yâd etsin.

Öğrencilerim, yüzünüzden gülümseme eksik olmasın çünkü ben sizleri hep gülümseyen simanızla hatırlayacağım. Nezaketiniz, zarafetiniz ve neşe saçan kişiliğiniz bozulmansın.  Son olarak şunu bilin ki her aklıma geldiğiniz de yüzümde bir tebessüm belirecek ve kendi kendime sizleri “iyi ki tanımışım” diyeceğim. Allaha emanet olun.

HAYATIN KOMİK YANLARI III

Tutuş ALTAYLI

Kadın ve Erkek İlişkileri…

Dünyayı erkekler yönetir ama erkekleri de kadınlar yönetir derlerdi de inanmazdım. Ta ki bir olaya şahit olana kadar… Şahit olduğum olayı kahramanı genç bir kız ve genç bir erkek idi. Kız, uzun ve kıvırcık saçlı ve hatırladığım kadarıyla lise son sınıf öğrencisi idi. Erkek ise liseyi yeni bitirmiştir. Her ikisinin de sevgili oldukları her davranışlarından kolayca anlaşılmaktaydı. Bir gün bilmediğimiz bir sebepten kavga etmişler. Neyse ilk fırsatta genç adama “Ne oldu?” diye sorduk. Genç adama arkasına dönerek kız arkadaşının olmadığından emin olarak aynen şöyle dedi:” Kız milletine asla yüz vermeyeceksin.”  

Art Niyet ve Saflık Üzerine…

Radyo yayınların pek bir moda olduğu bir devirde ben de radyo dinlemeyi sevi yorumdum. Özellikle güzel türkü çıktı mı radyo dinlemek benim için daha keyifli olurdu. Neyse radyo dinlerken şahit olduğum bir olayı sizinle paylaşmak istiyorum. Hangi radyo olduğunu bilmiyorum ama genç bir kız radyo aradı ve canlı yayında dostlarına sıradaki şarkıyı istedi. Spiker imanlı imalı: senin dostun çok mu?” diye sordu. Genç kız dost kelimesine yüklenen anlamı anlamayarak elbette çok dedi.

Kelimelerin Anlamlarına Dikkat Etmek Gerek…

            Daha öncede özel radyoların yaygınlaşmasıyla Adana’da özel radyolar artmaya başlamıştı. Sol kesim bu konuda tecrübeli idi. Sol radyolarda yayınların kalitesi ve spikerlerin diksiyonlarının güzellikleri hemen dikkati çekmekteydi. Sol radyoların yayında Sağ görülüşlü radyoların sayısından da belli artışla oldu. Ama Sağ görüşlü radyoların tecrübesizliği hemen dikkat çekmekteydi. İşte sağ görüşlü radyo olan Radyo Sancak’ta yaşanan canlı yayının faciasına konu edineceğim. Facia diyorum çünkü spiker kullandığı kelimeyi çok dikkatsiz bir şekilde kullanmış ve dikkatli bir dinleyiciden fırçayı yemişti. Neyse olayımızı anlatalım. Genç bir kız radyoyu aramış ve şarkı istemişti sevdikleri için. Spiker, genç kıza şöyle bir soru yöneltti: “Evli miyiz?” Aslında spiker “Evli misiniz?” diye sorması gerekiyordu. Durumu fark eden dikkatli bir dinleyici canlı yayına katılarak spikere ağzına ne geldiyse söyledi. Hatası geç anlayan spiker süt dökmüş kediye dönerek sesi soluğu çıkmaz olmuştu. Eee söz insanı rezil de eder vezir de eder. Ya da Yunus Emre’nin bir şiirde dediği gibi: “Söz ola kese savaşı, söz ola bitire başı.  Söz ola ağılı aşı bal ile yağ ede bir söz.”

KOZAN SANCAĞI ÜZERİNE NOTLAR III

Şamil YAZAN

Cumhuriyetin ilk yıllarında Osmanlı Devleti’ni kötülemek pek muteber bir şey zannedilirdi. Bunu bir dereceye kadar olumlu karşılayabiliriz. Çünkü yeni kurulan her rejim kendi otoritesini yerleştirmek adına eski rejimi kötüleme yoluna gitmiştir. Dünyanın tüm medeniyetlerinde bir rejim yerleştikten sonra eski rejime bakış değişir. Artık eski rejime daha ilmi ve daha mantıklı bakılmaya çalışılmaya başlanır. Bizim toplumumuzda geçmişi değerlendirirken duygusallıktan uzaklaşamadığımız için Osmanlı ya kötüdür ya da iyidir.  Günümüzde Osmanlı’ya bakışımız belli ölçüde de olsa düzelmeye başlarken Neo-Osmancılık diye tuhaf bir anlayış ortaya çıktı. Bu anlayışın mensupları tarafından topluma şu görüş dikte edilmeye çalışılmaktadır: “Cumhuriyet kötü. Osmanlı iyi.” Oysaki Cumhuriyet Osmanlı Devletinin devamıdır. Neyse biz bu çalışmamızda II. Abdülhamit’in kendi öz tebaası olan Kozan Dağlarında yaşayan dağlılarına bakışını incelemeye çalışacağız.

II. Abdülhamit bir gün Amerikan elçisiyle görüşmektedir. Amerikan elçisinin “ Amerika’daki Kızılderililerin medenileştirilmesine aleyhtar olduğunu, bu sebeple bu sebeple okutulmalarına taraftar bulunmayıp tabii halde bırakılmalarını daha istifadeli olduğu hususundaki fikirlerini dinler. Bunun üzerine II. Abdülhamit, şöyle bir karar verir: Bizde de Arnavutlarla, Kozan Dağlarındaki dağlılara mektep açmak beyhudedir. Mektep şehirler içindir. Dağlıların cesaretlerinden faydalanmak için hissî muamele ile istifade etmeliyiz.”[1]

II. Abdülhamit’in Kozan Dağlarındaki dağlılar dediği yerler Çukurova’nın dağlık alanları olan Kozan ile Tufanbeyli arasındaki dağlık alanlardır. Şunu da belirtmek gerekir ki burada yaşayan dağlılar Varsak Türkmenleridir. Osmanlı kaynaklarında buraları Kozan Sancağı olarak geçmektedir. Kozan Sancağının en önemli yerleşim yerleri olan Sis(Kozan), Hacın(Saimbeyli) ve Feke’de Amerikan, Alman ve İtalyan Misyonerlerine ait birçok okul ve kuruluş vardır. Misyonerler sözde eğitim kurumları açmışlar ama gerçekte ise Ermenileri Osmanlı’ya karşı kışkırtmışlardır.[2] 

Rose Lambert isimli Amerikalı misyoner kadının, katır sırtında Kozan Dağlarına gelerek okul açması ne kadar manidardır. Aynı şekilde Osmanlı padişahının dağlılar için okulun gereksiz olduğunu inancına sahip olması Osmanlı Devleti’nin niye yıkıldığı konusunda bize herhalde fikir verir. Sonuç olarak Türk tarihinin her devrinde doğrular ve yanlışlar vardır. Önemli olan doğrularla övünürken yanlışlardan da ders çıkarabilmektir.

---

[1] Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, Cilt VIII, TTK yay., Ankara 2007

[2] Ahmet Şerif, Anadolu’da Tanin, Cilt I,TTK yay. Ankara 1999

HAYATIN KOMİK YANLARI II

Tutuş ALTAYLI

İmam, Oruç ve Acelecilik Üzerine

Hayatımdan tanıdığım en ilginç imamlardan biri idi. Daha doğrusu imamlık bence alakası olmayan bir tipti. Bu yüzden bu imama “Hızlı İmam” imam diyeceğim. Zaten anlatacağım olayla ne demek istediğimi anlayacaksınız. Hızlı İmam kısa boylu, hafif kirli sakallı ve göbekli idi. Biraz konuşunca imamlıkla alakasının olmadığı ve hatta imamlığı sadece para için yaptığı anlaşılıyor. Dini konuda hiçbir soruya cevap verdiğini hatırlamıyorum. Bu durum Hızlı İmamın kendini geliştirmediğini hatta kitap bile okumadığını göstermektedir.

Neyse Hızlı İmamı enine boyuna anlatacak değilim. Ben konuma geleyim. Hızlı imamla bir gün Ramazan ayında abimle gidiyoruz. Arabayı Hızlı imam kullanıyordu, abim imamın yanında ben de arkada oturuyordum. Vakit iftara çok yakın idi. Köyden Adana şehir merkezine Murat denilen bir araba ile gidiyorduk. İftar vakti yaklaştıkça Hızlı İmam acele ediyor ve arabanın gazına bastıkça basıyordu. Ramazan dolayısıyla trafikte sıkışıktı. Bu yüzden Hızlı İmam öndeki arabaları sağ ve sol yaparak hızlı bir şekilde geçiyordu. Tabiki bize de” öndeki arabayı nasıl geçtim?” diye de hava atmayı ihmal etmiyordu. Böyle hızlı bir şekilde giderken yine ışıklara yakalandık. Önümüzde de bir kamyon durdu. Hızlı İmam kamyonu sol yaparak geçim derken Hızlı İmam’ın kullandığı arabanın ön camının üstü kamyonun arakasının köşesine çarptı. Tabi olarak ön cam tamamen kırıldı. Allahtan kimseye bir şey olmadı. Herkes aşağıya indi. Allahtan bir tartışma çıkmadı. Hızlı İmam nerdeyse ağlayacaktı. Abim: “Hocam hem hata sizde üstelik ehliyet yok. O yüzden polis gelmeden gidelim” dedi. İkna olan Hızlı hocayla beraber olay yerinden ayrıldık. Bu olaydan ders alıp arabasını daha dikkatli kullanması gereken Hızlı İmam arabayı yine hızlı sürüyordu. Demek ki huylu huyundan vazgeçmiyor…

İmam, Marul ve Günah üzerine…

Hızlı İmam ile kardeşim beraber İmamın köyüne doğru giderkene tarlalarda marul görürler. Kardeşim biraz muzip bir insandı. Birazda Hocayla uğraşmak için: “Hocam ne güzel marullar. Yersek herhalde günah olmaz.” Der. Şevke gelen hoca hemen arabayı durdurur. Kardeşim hemen ağız değiştirmiş: Hocam olur mu? Bir marul için günah mı girelim.” der. Hızlı İmam marul yemekle yememek arasında bir çelişki yaşar ve kardeşimin teşvikiyle bir marul yüzünden günaha girmekten vazgeçer.

Namaz, İmam ve Sinirlenmek Üzerine

Hızlı İmam neye sinirlendiyse iyi sinirlenmiş. Tam bu sırada namaz vakti gelmiş. Hocaya hanımı namaz vakti hatırlatmış. Hoca o kadar sinirlenmiş ki : “Bana ne bana ne!! Sanki bana para mı veriyorlar!!”

HAYATIN KOMİK YANLARI-1

Tutuş ALTAYLI

Yaşlı Kadın ve Yaşlı Adam

Yaşlı kadın pencereden baktı. Kocasının yanında tanımadığı biri vardı. Kadın anladı ki kocasının işi vardı. Bu yüzden hiç seslenmeden geri gitti. Yaşlı adam karısının kendisine baktığını geç fark etti. Yaşlı adam geçmişin verdiği doğallık ve samimiyetle karısına seslendi: “Ne diyon LAN”

Kanuni Hak Dedikleri  

Genç adam öğle sonu hastaneye gitti. Herkes gibi oda sıra numarası alıp sırasını beklemeye başladı. Sonunda sıra geldi ve doktorun odasına girdi. Doktor bayandı. Doktorun bayan olmasından dolayı ilk önce tereddüt yaşadı. Çünkü kadın çalışma arkadaşlarıyla sık sık sorun yaşamıştı. Kadınların gereksiz konulara takılıp kalmasına çalıştığı yerde sık sık huzursuz olmuştu. Ayrıca kadınların kanuni haklara sığınıp birçok kimseyi mağdur ettiğine sık sık rastlamıştı. Ama sonra kendi kendinden utandı. Çünkü “her insan yanı olmazdı. İster kadın olsun ister erkek olsun önemli olanın insanın işini düzgün yapmasıdır.” dedi kendi kendine. Doktor genç adamın şikâyetini dinleyip genç adamı filme gönderdi. Genç adam filmi çektirip tekrar doktorun yanına geldi. Geldiğinde kadın doktorun odasının kapalı olduğunu gördü. Sekreter bayana doktoru sordu. Sekreter, Doktorun süt iznine ayrıldığını belirtti. Genç adam bu durum karşısında “Ben ne olacağım.” dedi. Sekreter hemcinsini savunmanın verdiği gururla:” Kanuni hakkı beyefendi” dedi. Tamam, da ben ne olacağım dedi Genç Adam. Sekreter umursamaz bir tavırla başka doktora rica edin o baksın dedi. Genç adam bir anda kendi kendine : “Kadın doktorun kanuni hakkı var ama benim hasta(?) hakkım yok diye düşündü. Önemli olanın zaten onun hakkıydı. Bu yüzden benim mağdur olmamın bir anlamı yoktu. O yüzen mağdur olmakla beraber başka doktordan muayene olmak içinde ricacı olması gerekende(?) benim” diye düşündü. Sonra kadın doktoru ilk gördüğünde düşündükleri geldi ve kendi kendine gülerek muayene olmadan hastaneden ayrıldı.

Elektrik Meselesi

Bir gün öğretmen arkadaşım Fen Bilgisi dersinde elektrik konusunu işlemekteydi. Elektrik çeşitlerini anlatırken bir öğrenci parmak kaldırır. Öğretmen arkadaşım öğrenci herhalde ciddi bir soru soracak diye düşünerek öğrenciye sor der. Öğrenci: ”Televizyonda kadın adama senden elektrik alamadım diyor. Bu nasıl bir elektrik hocam…” Ben arkadaşıma herhalde öğrenci dalga geçmeye çalışmış dedim. Arkadaşım bana dönerek ciddi bir şekilde: “hayır hocam öğrenci o soruyu sorarken gayet ciddi idi.” Ben şimdi bu öğrenciye ne diyeyim: herkes herkesten elektrik almak zorunda değildirJ))

GÖNDERİLMEMİŞ BİR MEKTUP

Tutuş Altaylı

Ey güzellerin güzeli anneciğim!

Ben bu mektubu yazarken yüreğimde acı ve gözlerimde nem var. Oysa ben bu mektubu sen vefat etmeden önce kaleme almaya başlamıştım. Ama dünyanın gelip geçiciliğine fazlamı daldım yoksa hayırlı bir evlat mı olamadım nedendir bilinmez sana yazacağımı mektubu bitirmek nasip olamadı gitti. Bak sen vefat etmeden önce ne yazmışım:

“Bir gece yüreğime bir çiğ damlası kadar bir korku düştü.  Bu korku bir sırtlan edasında tüm bedenime tüm ruhuma üşüştü. Ya bir sabah sensiz uyanırsam diye anne! Söyle anne söyle… Senin yokluğunu evlât sevgisi veya kardeş sevgisi doldurur mu Anne? Vardan öte, yoktan öte bir sevgiymiş: Ana sevgisi. Yüreğimim sessiz çığlığı duyulur mu sensizlikte? Anne: duygularım çıplak ve acizdir sensizlikte! “

Evet, annem yukarıda bahsettiğim korku ağustos ayının üçünde gerçekleşti. Artık ne zaman çocuğunu seven bir anne görsem içim burkulacak. Ya da olmadık yerde aklıma geleceksin bende tüm gözyaşlarımı içime akıtacağım. Bazen de gözyaşlarımı saklamaya çalışacağım çevremdeki tüm insanlardan

Artık öksüz bir çocuğum ve de bu duyguyla yaşamayı öğrenmeye çalışacağım. Çalışacağım diyorum ama alışacağım diyemiyorum. Söyle nasıl derim Anne! Diyemem çünkü ben “Unutmak ihanettir, Unutturmadık unutmayacağız.” diyen bir anlayışın sevdalısıyım. O yüzden ben seni unutacağım ne de seni unutturacağım.

Oğlun Şamil

BAY E’NİN MACERALARI

Hattatoğlu Şamil

Bay E liseden arkadaşım. Her zaman kısa saç kesimine sahipti. Şehirlerin insanı yozlaştırmadığı yıllarda masumiyeti yüzünden okunurdu. Bu yüzden olsa gerek içinde bir kötülük taşımazdı. Bu yüzden başından birbirinden ilginç komik durumlar eksik olmazdı. İşte arkadaşımın yaşadığı iki komik durumu bu yazıma konu edineceğim. Bay E’nin yaşadığı bu komik durumun birine bende şahit oldum. Bay E’nin yaşadığı komik durum ise bana anlattığı bir olaydır. Doğal olarak da arkadaşımın ismini vermeyerek ona Bay E diyeceğim.

Bir Kızdan Telefon Numarası Nasıl İstenir?

Bir ilçeden daha büyük bir şehre gittiğinizde bildiğiniz her değerin değiştiği veya yozlaştığı görülmektedir. İşte Bay E’de kızlara karşı sıkılganlığını ve utangaçlığını şehrin kalabalık atmosferinde yavaş yavaş atmaya başlamıştı.  Kızlara karşı ilgisinin hızla arttığı bir anda mahallesinde bir kızla arkadaş oldu. Kızla arkadaş oldu ama mahalle ortamında rahat rahat görüşemediği için ilk fırsatta kızdan telefon numarasını almaya karar verdi. Bunun için kızın yalnız olduğu bir vakti kollamaya başladı. Neyse kızın sokakta yalnız olduğunu bir anı yakaladı ve kızla Bay E arasında aşağıdaki konuşma geçti:

Bay E: Şeyini verecen mi? Kız şey kelimesinden bir şey anlamadığı ve şey kelimesine farklı bir mana yüklediği için kızın ister istemez morali bozumuş. Bay E tekrar sorar şeyini verecen mi diye. Kız bu soru karşısında ister istemez yüzü kızarır. Bay E’nin aklında sadece telefon numarasını almak vardır. Bu yüzden biraz acemice ve biraz da patavatsızca kıza tekrar sorar: Verecen mi? Kız aynı sorunun üçüncü kez sorulması üzerine renkten renge girer. Sonunda Bay E, kızın kendisini yanlış anladığını fark eder. Hemen telefon numarasını istediğini belirtir. Bu telefon numarasını istediğini anlayınca hemen rahatlar. Çünkü şey kelimesini gelişi güzel kullanınca insanın aklına türlü türlü şey gelir. Bay E kızın telefon numarasını aldı orasını bilme ama ne kadar iyi niyetli olursanız olun kullandığınız kelimelerin anlamına dikkat etmek gerek.

Sekreter, Kimlik Belgesi ve Komik bir Durum

            Bay E bir gün iş başvurusu yapacaktı. Kendisiyle gelmem istedi. Bende tamam dedim ve beraber iş başvurusunu yaptık. Neyse orada sekretere belgeleri verdik ve Adana caddelerinde dolaşmaya başladık. Bay E birdenbire kimlik belgesinin cüzdanında olmadığını fark etti. Bay E hemen iş başvuruda unuttuğunu söyledi. Ben boşver orda kalsın dedim zaten kimlik belgesi oldukça yıpranmıştı dedim. Bu vesileyle yeni bir kimlik çıkartırsın dedim. Bay E ne olur olmaz yanımda olsun dedi. Bizde hemen iş başvurusunu yaptığı yere gittik. Sekretere durumu anlattı. Sekreter masanın üzerine baktı kimlik belgesi yoktu. Sekreter birde dosyaya bakayım dedi. Neyse Bay E’nin dosyasını buldu ve belgeleri karıştırmaya başladı. Neyse dosya içerisinde zımbalandığını gördük. Sekreter tuhaf bir ifadeyle: “Beyefendi hiç kimlik belgesi verilir.” dedi. Bende içimden: “Kimlik belgesi gelişi güzel verilmez ama kimlik belgesi de zımbalanıp dosyaya katılmaz.” ,dedim.

SEN VARSIN ANNEM

“3 Ağustos 2014 tarihinde Hakkın rahmetine kavuşan annem Safiye YAZAN’ın aziz hatırasına yazılmış bir şiir.”

İki bin on dört tarihlerinde,

Gene saygımızda sen varsın annem!

Bu fani dünyadan gittiklerinde,

Anma kaygımızda sen varsın annem!

Haklarını helal eyliyor oğlun.

Allahın yaratmış olduğun kulun…

Cennet-i alaya düştü bu yolun.

Gene duygumuzda sen varsın annem!

Bu acı ölümün eve ulaştı.

Ambulansla cenazesi kavuştu

Hala, teyze, baba, oğlu ağlaştı.

Tespih dilimizde sen varsın annem!

 Ekşiler Köyünden gelme aslıdır.

Yörük, Avşar, Farsak desem neslidir.

Şu günlerde ev hanemiz yaslıdır.

Gidecek yolumuzda sen varsın annem!

Ölümünden veriliyor selâsı.

Ana baba günü oldu burası.

Kiminin yeğeni, oğlu halası…

Tutunacak dalımızda sen varsın annem!

Ağustos ayında oldu sıcaklar.

Tabutuna sarılıyor çocuklar.

Her birisi annem diye kucaklar.

Şükür halimizde sen varsın annem!

Yoğun bakım odasına girmiştin.

Yaşantıyın en sonuna ermiştin.

Hakka canı teslim edip vermiştin.

Gene yerimizde sen varsın annem!

Haklarını helal etti oğlunuz.

Güle güle gidin açık yolunuz.

Cennet-i alada huzur bulunuz.

Gene yanımızda sen varsın annem!

Sizlere emanet olsun babanız.

Hakkın rahmetine vardı anamız.

Beni hatırlasın gene hanemiz.

Ünlü şanımızda sen varsın annem!

 Nice ilaç içtin, nice hap içtin.

En sonunda annem ölümü seçtin.

Teslim ettin canı dünyadan geçtin.

Temiz kanımızda sen varsın annem!

Her gün tansiyon haplarını kullandın.

 Hiç birinden sağlık şifa bulmadın.

Rahmet iledualarla yollandın.

Sağlık canımızda sen varsın annem!

Safiye Yazan’ın ölüm gününde,

Namazı kılındı kıble yönünde.

Kabristana gider millet önünde.

Gene kalbimizde sen varsın annem!

Annem çıkmıyorduk senin sözünden.

Nur cemalin okunurdu yüzünden.

Çok şükür ameliyat oldun gözünden.

Bir tek hanemizde sen varsın annem!

Sen gittin ardından biz de üzüldük.

Cenazenin yanı başa büzüldük.

Hakkın huzuruna öksüz yazıldık.

 Her gün günümüzde sen varsın annem!

Bir yaramaz hastalığa dutuldun.

Yoğun bakım odasına atıldın.

Bu şekere tansiyona katıldın.

İçimizden birimizde sen varsın annem!

Acil bakım diyalize aldılar.

Hemen Başkent Hastaneye saldılar.
Doktor hekim başucunda kaldılar.

Kalbimiz hatıramızda sen varsın annem!

Kozan’daki hastaneye baktılar.

Serum iğne her yanına taktılar.

Sevenlerin sana sahip çıktılar.

Üzüm bağımızda sen varsın annem!

Bu hastalık günden güne bitirdi.

Kocan hastaneye aldı götürdü.

Ambulansla cenazeni getirdi.

Başımız tacında sen varsın annem!

Der Cumali burada sonunu söyler!

Dinleyen okusun burada beyler.

Ozanımda Haktan rahmetler diler.

Bizimde ne olacak sonumuz annem!

Çukurova Halk Ozanımız

 Ceyhanlı Âşık Cumali Minğan

BU YÜZDEN

Dalgaların ahengi

Ve

Güneşin kızıllığı,

Saçlarına düşmüş.

Bir sonbahar akşamı gibi

Hüzünlü ve suskun.

Ve bir  o kadar da güzeldin .

.

Bu halinden midir ne?

Her gün bir başka  seviyorum seni.

Bu yüzden olsa gerek,

Suskunluğum ve çaresizliğim.

Hasan Topuz-Şamil Yazan

AHMET KAYTANCI’NIN HACIN OLDU KANLI KUYU İSİMLİ KİTABI ÜZERİNE NOTLAR

Şamil YAZAN

Araştırmacı-Yazar

Ermeni Sorununu çok boyutlu inceleme gibi bir düşüncemiz yoktur. Ermeniler Ermeni Sorununu dünya gündemine getirince bizim araştırmacılar hemen olayı araştırmaya başlarlar. Nitekim Ermeniler “1909 Adana Olayları”nı dünya gündemine getirmeye başlayınca bizim akademisyenlerde hemen olayı araştırmaya başlamışlardı. Hemen bu konuda birkaç eserin yayınlandığını gördük. Gördük ama bizim akademisyenlerin “1909 Adana Olayları”nı çok boyutlu incelemedikleri de görülmektedir. Zaten bu konu da çok çalışma yoktur. Yapılan çalışmalar genelde birbirini tekrar edip durmaktadır. İşte bu açıdan baktığımızda Ahmet Kaytancı’nın “Hacın Oldu Kanlı Kuyu” isimli eseri önemi bir kat daha artmaktadır. Çünkü Ahmet Kaytancı bu eseriyle Ermeni Sorunun Türk Milleti üzerine sosyolojik ve psikolojik yansımalarını vermektedir. Ahmet Kaytancı Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı Adana’nın Saimbeyli ilçesinde doğmuş ve büyümüştür. Zaten yapı olarak yaşadığı bölgeye de ilgi duyan ve yaşadığı bölgeyi seven biri olan Ahmet Kaytancı Ermenilerin 20. yüzyılda Türklere yaptığı işkenceleri halkla konuşarak bir derleme yapmıştır. İşte bu yazımızın konusu Ahmet Kaytancı’nın “Hacın Oldu Kanlı Kuyu” isimli kitabı üzerine olacaktır.

Kitap Tema Yayınlarından 2008 tarihinde çıkmıştır. Kitap 141 sayfadır. Kitap Ermenilerin yaptıkları işkenceleri gören kişilerle yapılan sohbetler neticesinde derlenmiştir. Ahmet Kaytancı kitabı yazılış gayesini önsözdeki şu cümlelerle özetlemektedir:

”Bizler yanan yüreklerimizin ateşini kahramanlık türküleri ile söndürmeye çalışırken, başkaları ihanet ateşlerini gözyaşlarını ile alevlendirdiler. Timsah gözyaşlarının farkına varamayanlara kızmaktansa sakladığımız gözyaşlarımız ile evlatlarımıza acı gerçekleri anlatmak zorundayız.”

Kitap on sekiz bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Saimbeyli ilçesinin 1909 tarihindeki yapısı hakkında bilgi verilmektedir. Bu bilgilerin 1909 tarihli Adana Vilayet Salnamesinden alındığı anlaşılmaktadır. Verilen bilgilerden Saimbeyli’nin o tarihlerdeki adının Hacın olduğunu anlamaktayız. Adana Vilayet Salnamelerinden alınan bilgilerden Saimbeyli’nin nüfus, ekonomik, eğitim ve coğrafi yapısı hakkında bilgi alabilmekteyiz.

            İkinci bölüm “Savaşa Zorlanan Bir Milletin Dramı” adını taşımaktadır. Bu bölümde Ermeni Meselesinin nasıl ortaya çıktığı vurgulanmaktadır. Üçüncü  “Doğanbeyli’de Bir Gün” adını taşımaktadır. Ahmet Kaytancı Saimbeyli tarihini en iyi bilenlerin başında gelmekteydi. Nitekim Saimbeyli’ye araştırma yapmak isteyen kişiler muhakkak onun kapısını çalardı. Nitekim TRT’den Mustafa Bey’e Saimbeyli’deki çekimler için yardım etmiştir. Doğanbeyli Köyü’nde giderek orada Ermenilerin yaptıkları zulümleri birebir yaşayan insanlarla röportaja yapmışlardır. Özellikle Çirişli Bekir ve Mustafa Şahin’in anlattıkları tüyler ürperticidir. Dördüncü bölüm “Himmetli’den Hakkı Metli” adını taşımaktadır. Bu bölümün adından anlaşılacağı gibi Hakkı Metli Beyin verdiği bilgilerden oluşmaktadır. Hakkı Bey Ermenilerden bahsederken Bizim Ermeniler demesi bir zamanlar Türklerle Ermenilerin barış içinde yaşadığını göstermektedir. Hakkı Beyin verdiği bilgilerden Ermenilerin Türklerin mallarını zorla el koydukları anlaşılmaktadır. Beşinci bölüm “Kandilli’den Medine Nine” adını taşımaktadır. Kandilli Köyünden Medine Nine’nin Saimbeyli’ye mal satmaya gittiği ve bazılarının mallarını ucuz satıp köy döndüğünü ve bazılarının satmakta işi geciktirdikleri yüzünden daha sonradan Ermeniler tarafından şehit edildikleri anlatmıştır. Altıncı bölüm “Çerkez Ali” adını taşımaktadır. Bu bölümde Çerkez Ali’nin kimliği hakkında bilgiler verilmektedir: Yedinci bölüm “Babamın Gözyaşları” adını taşımaktadır. Bu bölümde yazarın babasının anlattıkları not edilmiştir. Bu bölümün en büyük özelliği Melek Hanımın Ağıtının hikayesi ve ağıtın tamamının verilmiş olmasıdır. Bu ağıt Ermeniler tarafından 1920 tarihinde Saimbeyli’de şehit olan Melek Hanımın bohçasından çıkmıştır. Aslında kitapta ismini bu şiirde geçen bir cümleden almıştır. Aşağıya üç kıtasını sizler için alıyorum:

"Hacın oldu kanlı kuyu,

Uyu Osman oğlum uyu!

Hücumunan alınmadı,

Yıkılası Sultan Suyu.

Kara Osman'ın ağa mesudum

Bunları ben elimle verdim.

Bu ne hikmet ey Allahım

Gavura el aman dedim.

Amir memur demediler

Hep bir ipe bağladılar

Bekiroğlu Dede Ağa'yı

Demir ilen dağladılar.”

Sekizinci bölüm “Havaca” adını taşımaktadır. Havaca yazarın babaannesi olmaktadır. Bu bölüm bir kadının yaşadığı dramı anlatmaktadır. Dokuzuncu bölüm “Gelin Ayşe” adını taşımaktadır. Genç bir kızın gelin oluşu ve Ermeniler tarafından katledilişi anlatılmaktadır. Onuncu Bölüm “Mercimek Mehmet” adını taşımaktadır. Mehmet Bey Ermeni zulümlerine şahit olmuş bir kişi. Bu yüzden Bizim Ermeniler diye tabir olunan Ermenilerin Türklere nasıl düşman oldukları ve özellikle kadınlara ve çocuklara nasıl işkence ettikleri ağlayarak anlatmaktadır. On birinci bölüm “Hüseyin Emmi” adını taşımaktadır. Hüseyin Emmi’nin ailesi Erzurum’dan Ermeni zulmünden kaçmıştı. Ama Ermeni zulmü onu ve ailesinin peşini Saimbeyli’de de bırakmamıştı. Çünkü Hüseyin Emmi’nin babası Ermeniler tarafından katledilmiştir. On ikinci bölüm “Kör Ali” adını taşımaktadır. Kör Ali’nin kör lakabını almasının hikâyesi ve evinin Ermeniler tarafından yakılması anlatılmaktadır. On üçüncü bölüm “Pan Mehmet” adını taşımaktadır. Pan Mehmet, I.Dünya Savaşında Yemen’e gitmiş ama geri döndüğünde karısının ve çocuklarının Ermeniler tarafından katledilmiş cesetlerini görmüştür. Bir baba ve bir eş için eşinin ve çocuklarının katledilmiş cesetlerini görmek kadar zor bir şey olamaz. On dördüncü bölüm “Mehmet Baykal” ve “Mehmet Baykal’ın Anlattıkları” adını taşımaktadır. Mehmet Baykal 1920 Saimbeyli Savaşını görmüş ve Saimbeyli’nin 1920 öncesi hakkında bilgi sahibidir. Mehmet Baykal Beyin aydın bir insan olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü yaşadıklarını ve Saimbeyli hakkında bildiklerini on dokuz maddelik yazıya dökmüştür. İşte bu notları Ahmet Kaytancı’ya tarihe not düşmesi için emanet etmiştir. On beşinci bölüm “Dişçi Ahmet’in Anlattıkları” adını taşımaktadır. Ahmet Saygılı Fransızların Çukurova’yı işgal ettiği zamanlarda bir çocuktur. İşte bu bölüm bir çocuğu gözünden Ermenilerin bölge insanın nasıl zulümler yaptıklarını anlatmaktadır. Özellikle Kirkor denilen Ermeni’nin Türk köylerine nasıl bir zulüm yaptığını tüm çıplaklığıyla ortaya koymaktadır. On altın bölüm “Teke Hasan” adını taşımaktadır. Hasan Bey bu kitap içerisindeki hikâyeler içerisinde en ilginç olandır. Çünkü Hasan Bey 1920 tarihinde Saimbeyli esir olarak tutulan Türklerden kurtulan tek kişidir. Bu yüzden onun anlattıkları tarihi bir değer taşımaktadır. On yedinci bölüm “Kana Doymadılar” adını taşımaktadır. Bu bölüm kitabın sonuç bölümü sayılır. Savaşın bittiği ertesi yıl dağlara saklanan Ermeniler dağlara yaylaya çıkmaya giden insanımızı katletmişlerdir.

Sonuç olarak Çukurova’da Ermenilerle savaşın en yoğun geçtiği yer Saimbeyli’dir. Çünkü Ermeniler, Saimbeyli’nin merkezinde yoğun olarak yaşamaktaydı. Batılıların kışkırtmalarıyla Ermeniler Türklere düşman olmuşlardır. Bu yüzden Anadolu’da Ermeni Devleti kurabilmek için Türklere çeşitli zulümler yapmışlar ve Türkleri yerlerinden yurtlarından etmeye çalışmışlardır. İşte bu açıdan bakıldığından Ermeni zulümlerinin hangi boyutlara kadar varabildiğini göstermesi açısından önemli bir kitaptır. Ahmet Kaytancı’nın daha sonraları bu kitaba yeni bilgiler ekleyerek “Hacın Yanık Şehrin Hikâyeleri” adı altında 2010 tarihinde Adana yayınlamıştır.

NOT: Bu kitabı internet ortamından da okuyabilirsiniz. http://hacinli.blogspot.com.tr/

Ayrıca yazar hakkında bilgi için bakınız: http://hacinli.blogspot.com.tr/2013/04/yazar-hakkinda.html

SOMA GERÇEĞİ İLE YÜZLEŞEBİLMEK

Şamil YAZAN

Türkiye gündemi cumhurbaşkanlığı seçimi idi. Başbakan Erdoğan cumhurbaşkanlığına aday olacak mı? Muhalefet partileri nasıl bir aday çıkaracaktı. Ama Soma’dan gelen haberle Türkiye’nin gündemi hemen değişiverdi. Olayı ilk zamanlarda fazla önemsemedik. Olayı sıradan maden kazası olarak değerlendirdik. Hatta maden kazasında olsa olsan beş on kişinin ölmüş olabileceğini düşünüyordu. Oysa maden kazasından haberler geldikçe işin vahameti anlaşılmaya başlandı. Olayın sıcaklığında başbakanımız her zamanki gibi krizleri idare etmekten uzak bir edayla o bilinen sözü söyledi:”Bunlar olağan şeylerdir. Literatürde iş kazası denilen bir olay vardır. Bunun yapısında fıtratında bunlar var.”

Başbakanın bu açıklamaları bana İslam dünyasının yüzyıllardır tartıştığı itikadi mezhepler olan Maturidilik ve Eşarilik anlayışını hatırlattı. Eşariliğe göre insanın aklı hiçbir zaman gerçeğe ulaşamaz bu yüzden insan ancak kayıtsız şartsız inanmakla mutlu olabileceğini ileri sürer. Maturidilik anlayışının kurucusu olan İmam Maturidi’ye göre, akıl, sadece dinî bilginin kaynağı değil, aynı zamanda genel bilginin ve ahlaki bilginin de kaynağıdır. İşte bu iki zıt anlayış geçmişten günümüze İslam dünyasının fikri yapısını etkilemiştir. Hatta Osmanlı Devletinin yıkılmasında Eşarilik anlayışının etkileri olduğu vurgulanmaktadır. Nitekim Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı almasıyla İslam dünyasının önde gelen Eşari âlimleri İstanbul’a getirtilmiştir.  İstanbul’a gelen Eşarî alimleri Osmanlı medreselerinden akli ilimleri ( matematik ve fizik gibi..) dışlanmasına neden olmuşlardır.İşte akla önem verilmemeye başlandığından beri Türkiye’deki Siyasal İslamcılar deprem, yangın, deprem, trafik kazası gibi olaylarda yaşanan can kayıpları takdir-i ilahi veya kader olarak yansıtır olmuşlardır.Aslında İslam dünyasında devlet adamlarının en küçük olaylarda bile sorumluluk duymaktaydılar. Nitekim bu duruma en iyi örnek Hz. Ömer’dir.Hz Ömer’in devlet sorumluluğu ile anlatılan  bir olayda:

Hz. Ömer (R.A.) tebdili mekân mahalle aralarında gezerken çocuk ağlamaları gelen bir kapının önünde durur ve bir süre dinler ve kapıyı vurarak içeri girer. Gördüğü manzara karşısında şaşkına döner. Bir yaşlı kadın ocaktaki tencerede bir şeyler pişiriyor. Küçük çocuklarsa eteğine yapışarak ağlıyorlardı...

Hz. Ömer (R.A. ): kadına bu çocuklar niye ağlıyor diye sorar.

Kadın: çocukların aç oldukları için ağladıklarını söyler.

Hz. Ömer (R.A.): peki niçin pişirdiğin yemekten vermiyorsun der

Kadın: kocam ve oğlum şehit, bu çocuklarda oğlumun yetimleri, son yiyeceğimiz iki gün önce bitti. Tencerede de taş kaynatıyorum ki çocuklar avunur uykuya dalar diye” der

Hz. Ömer daha da şaşırarak “peki kimseden yardım talep etmedin mi?” der.

Kadın: varlıklı bir aileden geldiğini, yardım talep etmeye utandığını söyler ve Hz. Ömer’e beddualar etmeye başlar. “Ömer şimdi rahat yatağında uyuyor, bizim halimizi düşünmüyor” der;

Hz. Ömer: ana, Hz. Ömer’in nerden haberi olsun der

Kadın: o İslam’ın halifesi, kocamı, oğlumu, savaşa gönderirken biliyordu da şimdimi bilmeyecek der.

Hz. Ömer: haklısın ana siz burada biraz bekleyin der ve gidip kendi sırtıyla taşıdığı un ve yağı getirip kadına verir. Daha sonra kadına ve yetimlere maaş bağlatır.

Hz. Ömer:“Fırat kıyısında bir koyun helak olsa, Allah bunu Ömer’den sorar diye korkarım.””diye adalet anlayışını ve sorumluluk anlayışını ortaya koymaktadır.

Neyse biz gelelim Soma olayıyla yüzleşmek meselesine. Soma bir gerçeği de ortaya çıkarmıştır ki biz acıyı bile paylaşmasını bilmiyoruz. Nitekim sosyal medyada bazı gençlerin yüzlerine ve göğüslerine kömür renginde şekiller çizerek fotoğraflarını paylaşmaları bunun en büyük göstergesidir. Bu yüzden Soma acısını bile paylaşamayan bir toplumun soma ile yüzleşmesini beklemek herhalde hayalperestlik olur. Soma olayının sorumlusu olarak sadece şirket yöneticileri ve çalışanlarının suçlu ilan edilmesi bile bu olayla yüzleşemeyeceğimizi göstergesidir. Peki, Maden güvenliği yasalarını adam akıllı yapmayan milletvekilleri. Madenleri adam akıllı denetlemeyen müfettişler. Soma olayı öncesinde madenlerde yaşanan kazaları araştırmak için komisyon kurulmasına yönelik teklif veren muhalefetin önergesini kabul etmeyen iktidar milletvekilleri suçsuz mu? Anlaşılan o ki bu olayın faturası birkaç şirket çalışanlarına ve yöneticisine çıkacak. Soma olayında ölen kişilerin ailelerine çeşitli yardımlar yapılacak. Birkaç hafta sonrada bizler de yavaş bu olayı unutmaya başlayacağız. Bu da ilah-i takdir (veya kader) olsa gerek..

KOZAN SANCAĞI TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR-I

Şamil YAZAN

Araştırmacı-Yazar

Talihsiz Bir Şehir Olan Anavarza’nın Hikâyesi

Anavarza zarb kelimesinden gelmekte olup zarb kelimesi sarı manasına gelmektedir. Anavarza ismi bir kayadan veya Anavarza’nın kurucusu olan Azarbas’tan gelmektedir. Anavarza’nın tarih boyunca iki büyük deprem yaşamıştır. İlk deprem Roma İmparatoru Nevra’nın hükümdarlığı sırasında olmuştur. İkinci deprem Roma İmparatoru Justin hükümdarlığı sırasında olmuştur. Justin şehri tekrar onarmıştır. Roma İmparatoru Justin’nin şehri onarmasından dolayı Justinopolis adıyla anılmıştır. İkinci deprem birinci depremden daha yıkıcıydı. Justin’in halefi olan Justinian devrinde Anavarza yeniden inşa edildi. Şehrin dışındaki duvarlar Justinian diye anılmaktadır. Şehri Roma İmparatoru Augustus ziyaret etmiş. İmparator Agustus’un ziyaretiyle şehir yeniden önem kazanmaya başlamıştır. Ayrıca İmparator Agustus şehre Cesarea ad Anazarbun adını vermiştir.

Şehir sekizinci yüzyılın sonlarında Müslümanların eline geçti. Abbasi halifesi Harun Reşid zamanında (M. S. 802) şehre Horasan Türkleri yerleştirilerek bölge güvenliği sağlamak amacıyla bir askeri garnizon kuruldu. Şehir, Sis şehrinin önem kazanmasına kadar bölgenin en önemli şehir olma hüviyetini sürdürdü. 1130 tarihinde şehrin yakınlarında Haçlılarla Halep ve Dımaşk Sultanları arasında bir savaş oldu. Ermeni kralı II. Leo zamanında şehir eski cazibesini iyice yitirdi.

Hacın mı Haçin mi?

Osmanlı Türkçesini bilenler iyi bilirler ki Osmanlı Türkçesinde yer ve şahıs adlarını okumak zordur. Özellikle incelediğiniz yöreyi bilmiyorsanız Osmanlı kaynaklarındaki yer ve şahıs isimlerini okurken hata yapma olasılığınız bir kat daha artmaktadır. İşte Kozan Sancağının önemli kazalarından biri olan Saimbeyli’nin Osmanlı zamanındaki ismi olan Hacın’ın adında da kelimeyi yanlış okumaktan doğan bir karışıklık vardır. Osmanlı Türkçesi uzmanları Hacın kelimesini yanlışlıkla Haçin okuyunca bu kelime bu şekilde bilinir olmuştur. Aslında bu kelimenin Hacın olması gerektiğini vurgulayanların başında Şair ve Yazar Ahmet Kaytancı gelmektedir. Zaten Ahmet Kaytancı yayınladığı kitabın ismi de Hacın’dır. Ahmet Kaytancı’yla yaptığımız bir sohbet esnasında Haçin kelimesinin aslında Hacın olması gerektiğini çünkü kendisinin Saimbeylili büyüklerden Hacın şeklinde duyduğunu belirtir. İngiliz kaynakları bu kelimeyi Hadjin şeklinde yazmaktadırlar. Hadjin kelimesi de Hadji kelimesinden gelmektedir. Hadji kelimesinin Türkçe karşılığı Hacı’dır. Yani Hadjin kelimesinin tam karşılığı olarak Hacın olmalıdır. Zaten Osmanlı Türkçesinde ç harfinin altında üç nokta vardır. C harfinin altında da bir nokta vardır. Yani Hacın( ﺣﺎﺟﻴﻦ ) kelimesi c harfi ( yani Cim) ile yazılmaktadır.  

GÖNLÜMÜN SULTANI

Şamil YAZAN

Ey gönlümün sultanı, ey sultanların sultanı… Bilesin ki canım yanıyor canım. Yüreğime çelişkiler çöreklendi. Ruhuma sindi çaresizliğin korkuları. Anlayacağın ben eşiklerde kaldım. Ne sana git ne de gitme diyebiliyorum. Soruyorum kendi kendime, giden mi suçlu kalan suçlu mu diye. İşte bu ukdeler ve hafakanlar içinde kendimden başkasına kızacak yüzü bulamıyorum kendimde.

Ey gönlümün huzuru ve neşesi! Bilesin ki sen umut demektin yarın demektin. Sen yarınlar için çıktığım yollarda kavgamdın. Sen huzursuzluğun huzuruydun. Ruhumun derinliklerinde alevlenen aşk ateşiydin. Oysa sen şimdi yarım bıraktığım cümlemsin.

Ey güldüğünde yüzünde Türkistan asaleti beliren güzel! Bakışınla gönlümü alevlendiren dilber. Artık ne desem boş ne desem anlamsız… Gönül kuşu uçtu bir kere. Ne durulur ne de çağlar artık. Anladım artık sen ve ben hüzünlü bir ayrılığın buruk birer türküleriyiz.

Sen yitik bir hatıranın parçasısın yüreğimde. Aklıma her gelende yüreğim kanayacak. İşte ben o an anlayacağım ki sen yüreğimde iyileşmeyen bir yarasın. …Ve sen aklıma her gelende bir bozuk plak nasıl bir türkünün en kıvamlı yerinde takılır kalırsa bende kendime aynı soruyu sorup duracağım. Giden için gitmek mi zor yoksa kalan için kalmak mı zor diye. Lakin yüreğimde açtığın yara yüzünden bu sorunun cevabını hiçbir zaman veremeyeceğim.

KOZAN SANCAĞI ÜZERİNE NOTLAR II

Şamil YAZAN

Araştırmacı-Yazar

Kozan Sancağının Sınırları

Her milleti Türk yapmak gibi her Türk boyunu da Avşar yapmak gibi bazı şeyleri abartmayı seviyoruz galiba. Nitekim Ahmet Cevdet Çamurdan da  “Kozan’ı Tanıyalım” isimli eserinde Kozan Sancağının sınırları biraz abartmışa benzemektedir. Ahmet Cevdet Çamurdan’a göre Kozan Sancağının güney sınırı: “ Adana’nın Karahacılı Köylerinden başlayarak Aşağı Sırkıntı Nahiyesi ve Yukarı Sırkıntı Nahiyeleri adlı iki nahiyeleri içine alarak Sarıçam istikametinde Ceyhan Nehrine ulaşan…” diye tarif etmektedir. Ahmet Cevdet Çamurdan’ın verdiği bilginin tarihi gerçeklikle örtüşür bir yanı yoktur. Çünkü Aşağı Sırkıntı Nahiyesi Kozan Sancağına bağlı değildir. Aşağı Sırkıntı Nahiyesi Adana Vilayetinin merkezine(yani Adana’ya) bağlıdır. Aşağı Sırkıntı Nahiyesi Çeplece Deresinin güneyinde ve Ceyhan Nehrinin batısında yer almaktaydı. Tarih boyunca devletlerinin sınırların değiştiği gibi vilayet ve sancaklarında sınırları da değişmiştir. Bu yüzden Kozan Sancağının da sınırlarının tarih boyunca değişmiş olabileceğini dikkate almak zorundayız.

Kozan Sancağı Üzerine Yazılan Bir Kitap

Kitabın adı “XIX. Yüzyılın İkinci yarısında Kozan Sancağı”. Kitabın yazarı Prof. Dr Adem Tutar. 2010 tarihinde Elazığ’da Manas Yayıncılık tarafından yayınlanmıştır. Kitap 134 sayfadır. Kitap üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kozan Sancağının kurulması ve idari yapısı anlatılmaktadır. İkinci bölümde Kozan Sancağının iktisadi yapısı anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde Kozan Sancağının sosyal yapısı anlatılmaktadır. Kitapta kitabın yazarı hakkında bilgi verilmemektedir. Bizim yaptığımız araştırmaya göre kitabın yazarı Kozanlı bir akademisyendir. Ayrıca Fırat üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesidir. Adana Vilayeti ve çevresi üzerinde yaptığı araştırmaları dikkat çekmektedir. Neyse yazarı ve kitabı uzun uzadıya anlatacak değilim. Ben yazarın kitabında katılmadığım bazı noktaları belirteceğim. Katılmadığım noktaları da madde  madde belirtelim:

ü  Kitabın bir yerinde(s.61) Feke Kazasını anlatırken dört nahiye isimi verilmiştir. Dört nahiyesi arasında Erikli ismi dikkat çekmektedir. Erikli isminin doğrusu Arıklı olmalıdır.

ü  Kitapta Sis Kazasına bağlı köyleri gösteren (s.56) tabloda Yukarı Sırkıntı nahiyesi bağlı köylerden birisi dikkat çekmektedir. Bu köy Tahiri’dir. Muhtemelen ya yanlış okunmuş veya kitaba yazılırken yanlış yazılmıştır. Çünkü bu köyün isminin doğrusu Damyeri diye okunmalıydı.

ü  Kitabın önsözünde (s.8) hocamız Türk-Ermeni ilişkilerinde şöyle bir tespiti: “ Osmanlılar döneminde Rumların, Ermenilerin ve Türklerin huzur içerisinde bir arada yaşadığı ender bölgelerden biri olan Kozan coğrafyası, yaklaşık dört asır huzurlu ortamını muhafaza etmiştir. Osmanlı coğrafyasının bazı bölgelerinde XIX. Asrın sonlarında cereyan eden Ermeni isyanlarının Kozan yöresinde zuhur etmemesi, buradaki Türk ve Ermeni toplumlarında oluşan sosyal hayatın ne denli bir boyut kazandığını göstermesi açısından önem arz etmektedir.” vardır. Hocamızın böyle bir tespiti doğru değildir. Çünkü o tarihlerde dünyada hızla yayınlan milliyetçiğin ve Anadolu’da çıkan Ermeni isyanlarının Kozan Sancağında yaşayan Ermenileri etkilememesini düşünmek çok mantıklı görünmemektedir. Hocamızın bu konuda yanılgıya düşmesinin sebepleri arasında Adana’da yaşayan Ermeniler üzerinde akademik çalışma olmamasıdır. Bu konuda yöresel anlamda Cezmi Yurtsever ve Mustafa Onar’ın bazı çalışmaları vardır. Hocamız bu kişilerin çalışmalarını gördü mü bunu bilmiyoruz. Neyse biz Kozan Sancağında 1909 tarihinde kadar neden herhangi bir kargaşalığın çıkmamasını ve 1909 tarihinde kadar Kozan Sancağında yaşayan Ermenilerin siyasi faaliyetleri olup olmadığı konusundan biraz bahsedelim. 1909 tarihine kadar Ermenilerin Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurmaya çalıştıkları ve bu kurulacak devletle de daha sonrada Kilikya’yı (yani Çukurova’yı) eklemeyi planladıkları bilinmektedir. Bu yüzden Kozan Sancağında yaşayan Ermeni ileri gelenleri Anadolu’da çıkan Ermeni isyanlarına destek vermişlerdir. Netice olarak Doğu Anadolu’da kurulacak bir Ermeni devletine İngilizlerin, Amerikalıların ve Rusların desteklerini çekmesi neticesinde Ermeniler Fransızlar himayesinde Kilikya’da bir Ermeni devleti kurmayı planlamışlardır. 1877 ve 1909 yılları arasında Kozan Sancağında yaşayan Ermeniler siyasi faaliyetlerini örgütlenmek, silahlanma, Türklerin topraklarını ele geçirmek ve Anadolu’da çıkan tün isyanlara destek vermek şeklinde özetleyebiliriz.

ü  Kitabın kaynakçasında bir kaynak dikkat çekmektedir. Ahmet Şefik, “Yüzyıl Önce Ahval-i Kozan” (Neş A. Kütük), Kozan Sevdası yıl 3 Mayıs 2010. İlk bakıldığında yeni bir çalışma gibi görünse de bu çalışma orijinal kaynağı şudur: Ahmet Şerif Anadolu’da Tanin, Cilt I, Neş. Mehmet Çetin Börekçi, TTK Yay. Ankara 1999, Ahmet Şerif Bey bir gazetecidir. Çeşitli (1909-1014) tarihlerde Anadolu’da yaptığı gezileri Tanin Gazetesinde yayınlamıştır. Nitekim 1910 tarihinde Ahmet, Şerif Beyin Kozan Sancağına da uğramıştır. Kozan Sancağının Sis, Feke, Kars ve Hacın kazaları hakkında da ilginç bilgiler vermektedir.